Gourc’hemennoù d’hon mignonez ker Anna-Vari Chapalain a-berzh an holl ac’hanomp en ELEN, bet roet dezhi enor uhelañ Breizh, Urzh an Erminig, evit he servijoù da Vreizh ha d’ar brezhoneg disadorn.
(Congratulations to our dear friend Anna-Vari Chapalain from all of us in the European Language Equality Network, who was awarded the highest honour of Brittany, the Order of the Ermine, for her services to Brittany and Brezhoneg on Saturday.)
Stag-tre eo an anv Anna-Vari Chapalain ouzh istor Diwan, un aozadur a dreuzfurmas penn-da-benn an doareoù da dreuzkas ar brezhoneg gant e grouidigezh e 1977. D’ar c’houlz-se e oa digresk implij ar brezhoneg e-barzh ar familhoù o sachañ nec’hamant bras, ha bevennet e chome he bezañs er reizhiad skol. Evit respont e oa bet divizet gant ur strollad stourmerien ha kerent sevel skolioù diazezet war ar soubidigezh yezh : ar brezhoneg ne oa ket un danvez kelennet hepken, met ar yezh implijet bemdez koulz gant ar vugale hag ar gelennerien.
Anna-Vari Chapalain he deus kemeret perzh en obererezh stroll-se adalek ar penn-kentañ. Kemer a reas perzh e krouidigezh ar skol-vamm Diwan e Kemper—digoret e miz Gwengolo 1977—ha harpañ a reas sevel ur rouedad hag en doa, kroget gant un nebeud salioù-skol hepken, a c’holoe a-benn ar fin tachennoù liesseurt eus Breizh. Uhel e oa an taolioù-arnod : dav e oa adkrouiñ an aozioù evit treuzkas naturel ar yezh, reiñ an tu d’ar rummadoù nevez da bleustriñ anezhi adalek o bugaleaj, forzh peseurt yezh a veze komzet er gêr.
Kenderc’hel a reas hec’h engouestl kalz en tu all da vloavezhioù kentañ Diwan. E-pad daou zegad e oa bet Anna-Vari Chapalain e kargoù a-bouez e-barzh ar rouedad, o kemer perzh en hec'h aozadur, he diorren deskadurezh, hag ar c'hlask arc'hantaouiñ ret. Merket e voe ar prantad-se gant eskemmoù kreñv gant ar galloudoù foran diwar-benn statud lezennel ar skolioù, o arc’hantaouiñ, ha plas ar c’helenn dre soubidigezh e-barzh ar bed deskadurezh gall.
Kendrec'het e oa kudenn ar brezhoneg ul lodenn eus un endro europat ledanoc'h, e stourmas ivez evit ar yezhoù rannvro ha bihanniver dre Burev Europa ar Yezhoù Nebeutoc'h Implijet, e-lec'h ma oa e kargoù pennañ, hini ar prezidantez dreist-holl. En ur ober kement-se he deus sikouret da gas kudenn al liesseurted yezhel en tu all da harzoù Breizh, o sevel liammoù gant kumuniezhioù all a oa dirak kudennoù heñvel evit a sell ouzh an treuzkas hag an anavezout.
Liammet eo micher Anna-Vari Chapalain gant hini Diwan, un aozadur en deus roet tro da rummadoù bugale da vezañ skoliataet e brezhoneg hag en deus broudet donedigezh ur rummad nevez a gomzerien. Ar priz a zo da resev e Plougastel-Daoulas a anavez ur vuhez engouestl evit ar c’helenn dre soubidigezh, hag ivez he lod evit plas ar brezhoneg er gevredigezh a-vremañ.
Le nom d'Anna-Vari Chapalain est intimement lié à l'histoire du Diwan, une association qui, dès sa création en 1977, a profondément transformé la transmission du breton. À cette époque, le déclin de l'usage du breton au sein des familles, sa présence dans le système scolaire et ses limites suscitaient de vives inquiétudes. Face à ce constat, un groupe de militants et de parents décida de fonder des écoles axées sur la maîtrise de la langue : le breton n'était plus seulement une matière enseignée, mais la langue parlée au quotidien par les enfants comme par les enseignants.
Anna-Vari Chapalain s'est engagé dans ce mouvement collectif dès ses débuts. Il a participé à la création de l'école primaire Diwan de Quimper, inaugurée en septembre 1977, et a contribué à la mise en place d'un réseau qui, partant de quelques classes seulement, a fini par couvrir différentes régions de Bretagne. Le défi était de taille : il fallait recréer les conditions d'une transmission naturelle de la langue, offrir aux nouvelles générations la possibilité de la pratiquer dès leur plus jeune âge, quelle que soit la langue parlée dans leur village.
Son engagement s'est poursuivi bien au-delà des premières années du Diwan. Pendant deux décennies, Anna-Vari Chapalain a occupé des postes clés au sein du réseau, assumant la responsabilité de son organisation, de son développement pédagogique et de la recherche de financements. Cette période a été marquée par d'intenses discussions avec les pouvoirs publics concernant le statut juridique des écoles, leur financement et la place de l'immersion linguistique dans le système éducatif français.
Convaincue que la question du breton s'inscrivait dans un contexte européen plus large, elle a également œuvré pour la défense des langues régionales et minoritaires au sein de l'Office européen des langues moins utilisées, où elle a occupé des postes importants, notamment celui de présidente. Ce faisant, elle a contribué à porter la question de la diversité linguistique au-delà des frontières bretonnes, en tissant des liens avec d'autres communautés confrontées à des défis similaires en matière de transmission et de reconnaissance.
Le parcours d'Anna-Vari Chapalain est indissociable de celui du Diwan, une organisation qui a permis à des générations d'enfants d'être scolarisés en breton et a favorisé l'émergence d'une nouvelle génération de locuteurs. Ce prix, qui lui sera remis à Plougastel-Daoulas, récompense un engagement de toute une vie en faveur de l'enseignement par immersion, ainsi que sa contribution à la place de la langue bretonne dans la société contemporaine.
Video eus al lid-roiñ ar prizioù/ video of the awards ceremony:
https://www.youtube.com/watch?v=cY75IcW3R00
Diwan Kevre Breizh Facebook e brezhoneg ! Eurolang